payday loans

Drogi

Informacje dotyczące szlaków pielgrzymkowych św. Jakuba DROGI PIELGRZYMKOWE >> Szlak pielgrzymkowy Św. Jakuba

Szlak ten wykształcił się w średniowieczu i przetrwał w zasadzie bez większych zmian do dnia dzisiejszego. Przebiega on niemal przez całą Europę, kończąc się w Santiago de Compostela, miejscowości położonej w hiszpańskiej Galicii. Na rozwoju pielgrzymek na tym szlaku w znacznym stopniu zaważyła za­pewne popularna w średniowieczu legenda mówiąca o widzeniu cesarza Karola Wielkiego. Miał on ujrzeć na niebie drogę z gwiazd rozpoczynającą się we Fryzji i biegnącą przez Niemcy, Włochy, Francję, Nawarrę i płn. Hiszpanię do Galicii. Papież Kalikst II ok. 11 20 r. zinterpretował ową wizję cesarza jako drogę pielgrzy­mów wędrujących do grobu św. Jakuba w Composteli. Jednak rzeczywisty rozwój miejscowości wiązał się z kultem św. Jakuba Starszego (Większego) Apostoła, brata Jana Apostoła Ewangelisty. Wraz z Piotrem Apostołem należał on do najbliższych uczniów Jezusa. Był pierwszym męczennikiem wśród Apostołów. Według tradycji, miał nauczać na terenie Hiszpanii między 33 a 34 r., chociaż źródła tego nie potwierdzają. Według jednej z licznych legend, w swojej wędrówce misyjnej po Półwyspie Pirenejskim kierował się - jako drogowskazem - Mleczną Drogą. Stąd w Hiszpanii nazywa się ją /El Caminho /de /Santiago, /a popularnie - "drogą św. Ja­kuba". Po męczeńskiej śmierci Apostoła przez ścięcie mieczem w Jerozolimie w 44 r., za panowania Heroda Agrypy I, uczniowie Jakuba Atanazjusz i Teodozjusz mieli przewieźć jego ciało do Hiszpanii i pochować w pobliżu miejscowości Iria Flavia (obecne El Padrón) w Galicii. Grób Świętego miał odnaleźć ok. 813 r. pustelnik Pelayo (Pelagiusz). Pewnej nocy zauważył on deszcz gwiazd spadających na wzgó­rze o nazwie /Liberum /Donum. Idąc za tym śladem, znalazł marmurowy sarkofag zakopany na cmentarzu obok kościoła Najświętszej Marii Panny. Powiadomił o tym fakcie miejscowego biskupa Teodomira, który ustalił, że znajdują się w nim szcząt­ki Świętego i dwóch jego uczniów. Wokół grobu powstała osada o nazwie Como /postolo /("Jakub Apostoł") lub Campus Sfe//ae ("Pole Gwiazdy"), później zniekształ­conej na /Compostela. /Ponieważ grób św. Jakuba znaleziono na starym cmentarzu rzymskim, niektórzy autorzy nazwę tę wywodzą od łacińskiego /compositum tellus /("cmentarz") lub /compostela /("pole, na którym składa się ciała zmarłych"). Św. Jakub stał się patronem królestwa Asturii i Leon, a potem całej chrześcijańskiej Hiszpanii. W Europie czczony jest przede wszystkim jako patron podróżujących.

W okresie pojawienia się kultu św. Jakuba Hiszpania od ponad stu lat (od 711 r.) pozostawała pod władzą Arabów, którzy w VIII w. podbili niemal cały kraj (z wyjątkiem Asturii, Leónu i Nawarry). W pierwszym okresie panowania Arabów ośrodkiem oporu była górzysta Asturia. Zwycięska bitwa z Maurami, stoczona w 718 r. w Górach Kantabryjskich przez księcia Wizygotów don Pelayo, dała po­czątek niezależnemu księstwu Asturii, do którego włączona została Galicia. Datę tę uważa się za początek rekonkwisty (reconąu/sfa), czyli walki o wyzwolenie półwyspu spod panowania Maurów. Król Asturii Alfons II Czysty, który przybył do gro- bu św. Jakuba, ogłosił go patronem Hiszpanii i walki z niewiernymi. Po bitwie pod Clavijo w 844 r., wygranej przez chrześcijan, w czasie której miał się ukazać św. Ja­kub, już powszechnie został on uznany za patrona walk i krucjat przeciw Maurom, a /San Jago /lub San T/ago ("Syn Gromu") stało się okrzykiem bojowym w walce z muzułmanami. Sw. Jakub otrzymał wówczas przydomek A/lafamaros ("Pogrom­ca Maurów").

Pielgrzymki do grobu św. Jakuba rozpoczęły się już w IX w., ich nasilenie przypadało na stulecia XII---XiV W XII w. aktem papieskim miejsce to uznano za je­den z trzech najważniejszych dla chrześcijan (obok Jerozolimy i Rzymu) ośrodków. W 1122 r. (według niektórych źródeł w 1119 r.) papież Kalikst II nadał Composteli prawo do roku jubileuszowego. Ma on miejsce wówczas, gdy dzień św. Jakuba (25 VII) przypada w niedzielę. Papież Aleksander III w bulli /Regis Aeterni /z 1179 r. uczy­nił ten przywilej wieczystym. Ostatnim takim Jubileuszem był r. 1999, kolejny będzie w 2004 r. W 1478 r. papież Sykstus IV uznał pielgrzymkę do Composteli za równo­ważną z pielgrzymką do Jerozolimy.

Pierwotny kościół wzniesiono nad relikwiami jeszcze w IX w. Został on znisz­czony w 997 r. podczas najazdu na Compostelę wodza Maurów Almanzora (zacho­wał się wówczas tylko grób Świętego). Budowę katedry rozpoczęto w 1075 r., a za­kończono około 1122 r. W 900 r. przeniesiono do Composteli siedzibę biskupią z Iria. W tym samym czasie sława kultu Apostoła przekroczyła granice Hiszpanii. W kolej­nych stuleciach notowano coraz więcej pielgrzymów przybywających ze wszystkich stron kontynentu. Do grobu Świętego ściągali królowie, rycerze, kupcy, duchowni, chłopi, żebracy. Spotykano pielgrzymów chorych, któ­rych wieziono lub niesiono. Wędrówka do Composteli trwa­ła zazwyczaj kilka miesięcy, często nawet ponad rok. Dro­ga była męcząca, a pielgrzym narażony był na wiele niebezpieczeństw. Znaczną część pątników stanowili po­kutnicy, stąd wędrowców do Composteli uważano za prawdziwych pielgrzymów. Przypomnijmy, że Dante w swym pamiętniku /Nowe //życie (La Vita Nuova) /(1 292-1294, wyd. 1576) wyróżniał trzy rodzaje pątników: pal­m/er/ - udający się do Jerozolimy, /romei /- wędrujący do Rzymu, i /peregrini /- pielgrzymujący do grobu św. Jakuba. W średniowieczu rejestrowano tu do 500 tys. pątników rocz­nie. W 1589 r., wobec groźby najazdu na Compostelę an­gielskiego korsarza Francisa Drake'a, relikwie Świętego zo­stały ukryte. Odnaleziono je kilka stuleci później, a papież Leon XIII w specjalnej bulli z 1884 r. potwierdził ich auten­tyczność. Ożywiło to znacznie ruch pielgrzymkowy, który w czasach nowożytnych przechodził różne fazy wzlotu, stagnacji i regre-sji. W czasach najnow­szych ponowne "odkry­cie" Composteli dokona­ło się za sprawą dwóch pielgrzymek Jana Paw­ła II: w 1982 i 1989 r. (V Światowy Dzień Młodzieży). Warto dodać, że ze względu na unikatowy charakter szlaku r. 1993 Rada Europy ogłosiła Rokiem Drogi św. Jakuba.

Do Composteli prowadziło wiele szlaków pielgrzymkowych przecinających niemal całą średniowieczną Europę. Wędrowali nimi przede wszystkim pątnicy z Fran­cji, Niemiec, Włoch, Holandii, Anglii i oczywiście z samej Hiszpanii (tzw. wielka dro­ga św. Jakuba - /magnum Her Sancfi Jacobi). /Za rzeczywistego twórcę tego szlaku uważa się Sancho III Wielkiego (zm. 1035), króla Nawarry, wielkiego opiekuna piel­grzymów zdążających do Composteli. Szlak ten określano jako "najpiękniejszą dro­gę świata". Ze względu na ówczesny poziom świadomości geograficznej przecięt­nego mieszkańca Europy Compostelę wierni lokowali w swych wyobrażeniach "na krańcu świata", gdzie "słońce co dzień umiera". Należy pamiętać, że już od czasów rzymskich skalisty przylądek w pobliżu późniejszej Composteli nosił nazwę /Finis Ter­//m//ę /("Koniec Ziemi"). Owo skaliste wybrzeże Galicii do dziś nazywa się przylądkiem Finisterre. Wielu średniowiecznych pielgrzymów pozostawało w okolicy Composteli w oczekiwaniu na śmierć. Na całym kontynencie opowiadano o licznych cudow­nych wydarzeniach mających się dziać za sprawą św. Jakuba. W formie literackiej spisano je już w XII w. w /Kodeksie Kaliksty//ńskim /(Coc/ex /Calixtinus)./

W księdze /Liber Sancti Jacobi /(1130-1140), zwanej też często /Kodeksem Ka­//liksty//ńskim, /część piątą stanowi swego rodzaju przewodnik turystyczny do Composteli, który umożliwia niemal wierne odtworzenie przebiegu tych szlaków, Jego autorem był prawdopodobnie francuski mnich z Poitou Aymeric Picaud. Zawarty w tym dziele opis dróg prowadzących do grobu św. Jakuba jest o tyle ważny dla dzisiejszego pielgrzy­ma, że niemal wszystkie szlaki funkcjonują do czasów nam współczesnych.

Zasięg międzynarodowy miały przede wszystkim drogi lądowe "niemiecka" i "francuska" oraz szlak morski "angielski", które na terenie Hiszpanii łączyły się ze szlakami wewnętrznymi. We Francji na przykład najważniejsze szlaki /(Cami-/no /Frances /- "Droga Francuzów") zaczynały się w Paryżu (zbiegały się tu szlaki morskie z Anglii i część niemieckich), Vezelay, Clermont, Le Puy-en-Velay (docho­dziło tu kilka szlaków z Niemiec i ze Szwajcarii), Saint Gilles (węzeł dla szlaków niemieckich i włoskich).
Historycy do najciekawszych zaliczają szlaki rozpoczynające się we Francji: w Tours, Le Puy, Vezelay i Arles.
W Tours, mieście św. Marcina, rozpoczynali pielgrzymkę mieszkańcy płn. Francji oraz pątnicy z Niderlandów, Niemiec, a także z Polski, którzy szlakiem zwa­nym /Niederstrasse /docierali najpierw do Paryża. Polacy wyruszali przede wszyst­kim z czterech miast: Gdańska, Torunia, Wrocławia i Krakowa. W Marburgu wkra­czali na /Niederstrasse, /która przez Kolonię, Akwizgran, Maastricht, Amiens wiodła do stolicy Francji i dalej do Tours. Stąd szlak ten, zwany /Via Turonensis, /prowadził przez Poitiers, Bordeaux i Dax, dochodząc do miejscowości Ostabat i dalej do przełęczy Roncesvalles.

Szlak zaczynający się w Vezelay - /Via Lemovicensis - /miał dwa warianty: biegł przez Bourges lub Nevers. Pielgrzymi udawali się z tych miast do Saint--Leonard-de-Noblat, a następnie do Perigueux, La Reole, Ostabat i dalej do prze­łęczy Roncesvalles. Do Ostabat dochodził kolejny szlak, /Via Podensis, /prowadzący z Le Puy-en-Velay. Był on użytkowany przede wszystkim przez mieszkańców Alzacji i Burgundii, a także przez pielgrzymów ze Szwajcarii i płd. Niemiec.

Wreszcie ostatni z omawianych szlaków - /Via Tolosana /- prowadził przez tereny płd. Francji. Zaczynał się w Arles i biegł przez Tuluzę do Pau w Pirenejach i dalej do przełęczy Somport. Korzystali z niego zwłaszcza mieszkańcy południa Francji oraz pielgrzymi z Włoch i Półwyspu Bałkańskiego. Na szlaku tym spotyka­no też pątników z Niemiec i Szwajcarii, którzy docierali do Arles drogą prowadzą­cą z Einsiedeln przez Genewę, Chambery, Montelimar /(Oberstrasse)./

Pireneje pokonywano, wędrując dwiema przełęczami: szlaki /Via Turonensis, Via Lemovicensis i Via Podensis /biegły przez przełęcz Roncesvalles (1057 m n.p.m.) do Pampeluny; ostatni szlak, /Via Tolo­//sana, /prowadził przez przełęcz Somport (1632 m n.p.m.), docho­dząc do miasta Jaca. Po drugiej stronie Pirenejów szlaki francuskie łączyły się w miejscowości Puentę la Reina. Od tego też miejsca aż do Composteli prowadził jeden główny szlak, zwany Drogą św. Ja­kuba /(Camino del Santiago), /Wielką Drogą /(Camino Grand//ę) /lub Drogą Francuzów /(Camino Frances)./

Do Composteli prowadziły też szlaki biegnące z innych stron kontynentu europejskiego. Historycy podkreślają, że jeszcze przed wykształceniem się głównego szlaku św. Jakuba do sank­tuarium prowadziły w Hiszpanii dwie drogi, używane w stule­ciach IX-XII. Były to Droga Północna (Asturia, Galicia) i Droga Pierwotna /(Camino Primitivo /lub /Fonsagrada), /pierwsza, którą wędrowali pielgrzymi z Oviedo. Prawdopodobnie tą drogą wę­drował do Composteli Alfons II, król Asturii. Droga ta funkcjonowała mniej więcej do poł. Xw., kiedy wykształcił się już Szlak Francuski. Piel­grzymi korzystali też ze szlaków morskich: szlaku Arousa (lub rzeki Ulla) i Szlaku Angielskiego. Pierwszy z nich nawiązywał przede wszystkim do hipotetycznej dro­gi, którą przewieziono ciało św. Jakuba z Jerozolimy do Galicii. Szlak Angielski cieszył się dużą popularnością wśród średniowiecznych pielgrzymów. Byli to zwłasz­cza mieszkańcy regionów nadbałtyckich (w tym też Polacy), Skandynawii, Wysp Brytyjskich i Niderlandów. Funkcjonował zapewne od XI w. Pielgrzymi z Anglii wy­ruszali na ogół z małych portów północnych wzdłuż wsch. i płd. wybrzeży, następ­nie doliną Sommy przez Amiens lub przez Hawr i Rouen kierowali się do Paryża, stąd do Tours. Popularność Drogi Angielskiej wzrosła po wojnie stuletniej (1337--- 1453). Głównym portem dla pielgrzymów do Composteli stała się wówczas La Co-ruńa, ale oprócz tego funkcjonowało wiele małych portów.

Dwie drogi prowadziły do Composteli z południa. Pierwsza to tzw. Droga Srebrna, /[Via de la Pl//ąta). /Wiodła z Andaluzji. Zaczynała się w Sewilli i Kordobie i biegła przez Meridę, Salamankę, Zamorę, Leon i Orense. W tej ostatniej miejsco­wości dołączał do niej szlak z Portugalii. Droga ta funkcjonowała dopierc od XVI w., kiedy Arabowie zostali już usunięci z południa Hiszpanii.

Droga Portugalska zaczynała się prawdopodobnie w Lizbonie. Korzystali z niej zarówno Portugalczycy, jak też Hiszpanie i Włosi. Szlak ten miał wiele wariantów. Jeden prowadził przez miejscowości Sintra. Mafra, Obidos, Alcobaca i Batalha. Drugi wiódł wzdłuż rzeki Tag przez Santarem. Oba szlaki łączyły się w Coimbrze. Dalej droga prowa­dziła do Porto. Tu ponownie się rozdzielała: Droga Płn.-Zach. bieg­ła wzdłuż wybrzeża atlantyckiego przez Viana do Castelo, Droga Płn. wiodła przez Barcelos, a tzw. Droga Lima - przez Bragę i Ponte de Lima. Najchętniej korzystano z tego ostatniego szla­ku, jako że Bragę uznawano za religijną stolicę Portugalii. Na ostatnim odcinku wszystkie drogi łączyły się nad rzeką Minho, którą biegnie granica między Portugalią a Hiszpa­nią. Wędrując przez graniczne miejscowości Valenca i Tui, docierano do Pontevedry, a stamtąd poprzez Padrón do Composteli.

Dla pełnego obrazu dodajmy, że po przybyciu do Composteli pielgrzymi odbywali jeszcze krótką wędrówkę na cypel Finisterre, do legendarnego krańca świata. Przypomnijmy, że w średniowieczu bardzo często pojawiały się pogłoski o rychłym końcu świata, stąd wielu pielgrzymów pragnęło dotrzeć do owego krańca ziemi. Droga ta, licząca około 100 km (od Composteli), zwana była Drogą Finisterre lub Drogą Uzupełniającą. Panowało powszechne przekonanie, że widoczna z Finisterre linia horyzontu jest linią dzielącą życie i śmierć, granicą między zagrożeniem a bezpieczeństwem.

Na terenach, przez które biegły drogi pielgrzymkowe, tworzono placówki wyspecjalizowane w obsłudze pątników: obiekty noclegowe /(hostales, fondas), /kan­tory wymiany pieniędzy i towarów, punkty handlowe, szpitale. Powstawały kościo­ły, na ogół dużych rozmiarów, które miały pomieścić tysiące przechodzących piel­grzymów (tzw. kościoły pielgrzymkowe). Wzdłuż szlaków zlokalizowane były liczne opactwa, w których pątnicy mogli się zatrzymywać, a także skorzystać z noclegu i wyżywienia. Bezpieczeństwa pielgrzymów strzegły załogi rozmieszczonych wzdłuż szlaku zamków. Historycy są zgodni, że szlak św. Jakuba był szlakiem, wzdłuż którego rozwijała się kultura i architektura romańska. Znajdujące się na trasie klasztory przeznaczały część pomieszczeń dla pątników. Przy hospicjach lokalizo­wano cmentarze, na których grzebano zmarłych w drodze pielgrzymów. Wykształcił się specjalny typ miejscowości położonych na drodze św. Jakuba, o charaktery­stycznym układzie urbanistycznym (np. Puentę la Reina). Kult Apostoła przyczynił się do rozwoju bractw św. Jakuba. Powstawały one w miejscowościach położo­nych wzdłuż szlaków pielgrzymkowych i w miejscowościach, z których licznie wę­drowano do grobu Świętego. W średniowieczu do najbardziej znanych należały bractwa w Barcelonie, Walencji, Paryżu, Ratyzbonie i Bolonii. Większość bractw prowadziła schroniska i szpitale dla pielgrzymów. Powstawały też bractwa rycer­skie i zakony pod patronatem św. Jakuba. Bractwo rycerskie Militia Sancti Jacobi zostało zatwierdzone w 11 75 r. i otrzymało przywileje papieża Aleksandra III, po­twierdzone i pomnożone w czasach nowożytnych podczas kontrreformacji.

Symbolem pielgrzymujących do Composteli była (i jest nadal) muszla św. Jakuba /{concha veneranda), /zdobiąca nakrycie głowy lub wierzchnie szaty. Zapewnia­ła pielgrzymowi przyjęcie w hospicjach zakonnych i obronę w chwilach zagrożenia. Oznaczano nią także domy i obiekty religijne położone wzdłuż szlaku św. Jakuba. Od francuskiego słowa /la co//ąuille /(muszla) wywodzi się określenie pielgrzymują­cych do Composteli jako "kokijardów". W tradycji hiszpańskiej istnieje wiele prze­kazów nawiązujących do genezy tego symbolu jakubowych pątników. Najczęściej jednak wiąże się ją z cudem, jakiego miał dokonać Święty na rzecz pewnego księcia z rodu Pimentel, którego rumak spłoszył się i poniósł na głębię morską. Zagrożony książę wzniósł modlitwę o pomoc do św. Jakuba. Modlitwa została wysłuchana. Książę wydostał się cało na ląd, jednak jego ciało było pokryte setkami muszli.

Szlak św. Jakuba funkcjonuje do dziś. Ponownie pojawiają się pielgrzymi piesi, wędrujący na przykład z Le Puy czy z miejscowości położonych po francuskiej stronie Pirenejów. Wśród młodych katolików z krajów europejskich popularne są pielgrzymki rowerowe. Szczególnie uczęszczany jest odcinek prowadzący od grani­cy Galicii do Composteli. Trasy dla pątników pieszych i zmotoryzowanych są dobrze oznakowane żółtymi symbolami w kształcie muszli małży. Szlakiem tym kursują też lokalne autobusy obsługujące pielgrzymów.
(z LEKSYKON Szlaki Pielgrzymkowe Europy)